0

Tannlægeskrekk

Den som ikke føler angst, mangler noe
som ingen kan være foruten: fantasi.

Tannværken huserte fælt med folk, meir før i tida enn nu;

vattdotta
med jod på
varme omslag
ullskjerf surra
omkreng kjæften
på hau i ei pute
natta lang
roteranes
i senga
lange tima
HÆLVETE, HÆLVETE
kor ont d gjør og ei
skåltom eske med globoid
tidlig om morran

Utendørs kunne drag med isvind gjennom en kållåpen munnvik lamme plageånda; underverk av nån sekund.
Va han borte nu?
Sku du bærre over te kameraten han Arne på oppsida, tok djævelskapen fatt så snart den gode ovnsvarmen og det onde møttes i døra.
De mest førplage trekte sjøl. Med heimlaga bedøvelse, saes det nu. Nokka det va nok av i litervis. Tænger åsså. Hos andre værka det bærre ut av sæ sjøl. Te neste utbrudd.
Jauvesst mangla folk tenner; enten va det bærre nån få igjen; eller så va de lause oppe og i nerkjeften. Krittkvit i auan låg paran i vannglass ved sida av senga og hånflirte te svarte natta og sirup på stompen, mens de klikka romslig og førnøyd te frokost, meddag og under kveldsmaten.
Koffør hadde Gud utstyrt oss så dårlig, sa folk. Skapelsen, kem fan va nu den egentlig tel før? Hadde de kanskje ikkje lest og lært at sjøl hos haien, det udyret, så vokste tennern nesten ut fortar enn de møst dem.
Kunne mainn ikkje møst trua av minner?
Men så; så va det nu endelig kommen en tannværkdrepar te bygda. Nu blir det nok ei råd, sa folk. Pængan strømma inn, og tennern ut; lykkelig neddopa og bleik; unge og gamle. Innpakka i rødkvitt papir; røtter i nævan te suvenir; brætta ut skrækkhistoria.
Ka fan, det va vel ikkje nokka å vær redd før!
Store tænger og sprøyta, snøvla folk følelseslaus te medt på brøstkassen; hemningslaust skryt på Rex så det skumma over pils fra Nordlandsbryggeriet i Bodø. Men det va ingen teng mot;
borret som

gikk saktar enn
borrvinna
lukta svidd
så det rauk
om øran
du lyg!
ka?
d ikkje sant?!
vesst fan e d d!
ja, men…
har du vorre der.
nei…
men d ha vel æ, ser du.

Tørka vekk øl og blod med fesklukt på nævan. Neste gång ska æ gjør det på snekkarverkstedet te han Olav Pettersen, hoho. Mykje belliar! Gammel tannværk koste sæ overmodig på stiganes rus i en henganes kjæft på den bedøva sida, og ryktan gikk;på arbeidsplassan i selskap og ved meddagsbordet

Ja, det va så tannlægeskrækken grov sæ inn te hjerterøttan på folk. Nesten verre enn tannværken sjøl…
Akkurat det året begynte han på skolen. Syv år i september. Mora hadde leid han i handa over Kassenbakken. Gjennom den lange bjørkealléen opp te Røa; ukjente jente og gutta; a b c; sorgløst spennanes anna kver dag på skolen; førelska i ho Solveig på første pult! Lekser? Kem hadde vel tid te sånt. Friarføtter strauk av gårde i nystrekka lugga over barfrosten under nordlys og haustmåner. Kjæm ho ikkje ut snart? Nei, ikkje den kvelden…
Men de som trur at det e små og store kjærligheiter som gjør mest ondt, tar altså feil. Før utpå hausten kom det beskjed om at heile skolen skulle undersøkes hos skoletannlægen:

-E ikkje det han samme som tannlægen, ka?
-D e ikkje farlig, sa mora.
-E d ikkje d!
-Neida, ho strauk han over håret.
-Har dokker ikkje hørt ka folk førtell om, ka, og dokker sjøl åsså.
-Du ska bærre ikkje høre på sånt tullsnakk, sa faren, bærre overdrivelse alt sammen.
-Har du vorre der, ka?
-Nei, men…
-Men det har nån på skolen tel og med. Kor hælvetes det lukta der åsså, sa de.
-Du ska fan ikkje bannes attme meddagsbordet, gutt! Rein førtvilelse å spore over alt.
-Men kem fan e vel redd før han derre tannlægen, sa han te kameratan, de dreiv bortover Øverveien førbi han Ynvar. Han rugga på en øm jæksel.
-Æ kan da vel åsså trækk uten bedøvelse om så va.
-Æ åsså!.
-Skrytpave!!
-Ka sa du før nokka, ka!!!

Faren va på filén, og mora va sjuk. Så det va bestemora som måtte bli med han utover te Melbu. Halvanna kilometer gikk brennfort bakpå sykkelbærarn en grå ettermiddag. Aldri hadde han gruva så frøktelig te nokka! Ikkje en gång då han måtte ut og bryt bjørkeris te sæ sjøl på baksida av uthuset og brett ned buksa på innersida.
Kroppen va som lamma då bestemora kom med han på slep inn i venterommet. Og folk der inne, va ikkje de nesten like gråkvit i auan som væggan? Nu kjent han den vonde lukta av tannlege. Gjennom tynne vegga kunne han høre at det dura. Va det ikkje nån som ønka sæ? Og lukta det ikkje svidd?
Spytt ut!, heilt tydelig.
Et stort likbleikt vesen med nokka papir i handa framfør kjeften kom ut gjennom døra. Det lukta fesk oppå tannlægelukta.
Døra gikk igjen. Blei åpna. Kvite frakka.
-Versegod neste! Det var visst fru….
En ved sida av han reiste seg. Mumla nokka og hasta ut gjennom døra.
-Versogod neste!
-Han gikk vesst før ei stund sida.
-Et vektig ærend, sa han.
Nævan svetta neri lomman på nikkersen. Pøvde å tænk på den største ørreten han hadde feska i sommer. Hadde han kjent kroken, tru? Når han røska tel, og den sylkvasse spissen gikk inn attom kværken på han. Og når han reiv ut ångeln så blodet rant? Nei, førresten då hadde han jo først bedøva haue hans mot en stein. Men ikkje alltid. Når han va i bettet. Og mainn hadde det travelt.
-Neste!
Før han vesst ordet av det, satt han der. Inn gjennom døra. Fremfør sæ stolen med den høge ryggen han hadde hørt om. Over en slags kran. Over der igjen ei diger lampe med sterkt lys i. Det fikk han medt i auan då tannlægen veppa stolen bakover og slo på en brytar.
Hjernen såg sæ om etter utveia som ikkje fantes.
Tett framfør føttern sto det et stativ med glasshylla i kor det låg blanke tænger og andre remedia han ikkje hadde sett før. Og nån sprøyte. De kjent han igjen fra et besøk hos distriktslægen i fjor. Då han fikk sydd sammen halvparten av et øyebryn uten bedøvelse med fem steng. Restan låg før alltid igjen på jernbandet te ei tønne ved sida av trappa heime kor han hadde glidd på isen. Og det klarte du jo veldig fint, sa faren. Ikkje en lyd kom det fra han mens lægen sydde, hadde han fortalt te mora etterpå. Heldigvis hadde en kamerat skalla vekk halvparten av det andre øyebrynet under en fotballkamp nedpå Hammarvollen et par år seinar.
Nikkersen smådirra nedover mot knean.
-Gap opp!
Tannlegen bøyde sæ over han.
-Jaha, hva har vi her da.
Plukka sæ ut nokka blankt fra ei av hyllan. Viste han han et lite speil på den andre. Til å se om du har hull, førklarte han. Skimta en krok på vei inn i kjeften sin.
-Høyere!, du må gape høyere!!
Hælvetes søring. Gapa. Tannlægen greip kjækan hans. Klemte tel. Gapa.Yderst motvellig. Det grov omkreng i tenneren hans. Rundt dem. Over alt. Lårmusklan knaut sæ.
-Gap opp nå! Fint. Sånn ja!!
Tannlægen hold om kjæken hans. Blei han aldri ferdig?
-Spytt ut!
Blod og vann som rant ned i ei kvit skål, mens han stræva før ikkje å vis at tåra rant nedover sommerbleike fregna..
-Bare litt til nå.
-Gap opp!
-La meg nu se…
Tok nokka fra stativet. Så ikkje det akkurat ut som sylen faren brukte når han halvsåla beksømskoan hans kvær vinter? Spissen traff jækselen hans.
-Gap opp!!
Presset mot tanna økte. Kjæken hans lå nesten heilt nedpå ullgensern. Ka i hælvete holdt den djævelen på med?

plutselig
eksploderte
en grusom
smerte
nedover og
innover og
oppover i haue på han.
gjennom marg og bein

Han hylte. Sparka i villska. Gummistøvlan traff perfekt et støkke ned på hylla fremfør han. Remedian slamra bortetter steingolvet. Stål og glass tørna rett i veggen under vinduet fremfør stolen. Så blei det heilt stille;

i nån sekunda.
mens det siste
glasset singla
ei sprøyte
dirra
i vinduskarmen
dødsstille te
tannlægen drog bestemt tebake høyrearmen.
-Din helvetes….

Ei flat hand traff guttongen over auan. Ka i hælvete! og hogg tak i stolarman; svengt sæ ned på gulvet; smerte og angst og gru runda lynraskt ei stivna dame i kvitt bakom stolryggen; røska opp døra ut; flaug gjennom venterommet; skimta kvite ansikta.
Va det ikkje nån som ropte navnet hans?
Vest om grusbanen rant det en bekk. Den surkla sæ under brua mellom huset te han Aronsen og piggtrådgjerdet omkreng Riarhaugen. Et støkke nedfør brua lå det en stabel med ved. Mellom Skabo og bekken omtrent kor de fann han mange tima seinar;

livredd.
gråtanes.
skjelven
kald.
sulten.

Og før første og siste gången i livet hadde han sotte i timesvis ved en bekk uten å sjå etter fesk.
-Kor vi ha leita etter dæ!
-Kor har du vorre hen?
-Har du sotte her heile tida, ka?
-Vi ha jo vorre så steikanes redde før dæ, skjønna du.
-Du har jo blod på haka di!
Mora tok rundt han. Bæstemora tok rundt han. Faren tok rundt han.
-Vi trudde at du hadde forn på putan under kaia, han va tjukk i halsen.
-Nån trudde at de hadde sett dæ på vei dit
Men ingen va sint på han. Juling va utænkelig. Bestemora hadde førklart alt. Då va faren på vei te tannlægen privat. Nesevengan hans hadde vært heilt kvit. Mora fikk avværga i siste liten. Så tok de han med sæ heim. Te det varme kjøkkenet med ullteppen omkreng sæ. Mat. Litt smertestillanes. Glovarm melk med svart av peppar i mot førkjølelse, sa bestemora.
-Har du ont?
Alt va så ekstra godt den kvelden, syntes han, sjøl om det verka i jækseln. Og då guttongen blei stor nok, hadde tannlægen reist sin vei før godt
-Heldigvis før de begge to.

This entry was posted in Fortellinger fra Nordland. Bookmark the permalink.

Legg igjen en kommentar

Din e-postadresse vil ikke bli publisert. Obligatoriske felt er merket med *