0

Tid som skifter

D blei lettar å gå då han kom ut av den tette bjørkeskogen. Bakken va tørr i den østvendte lia. Plukka opp en sti, hadde han ikkje gått her før kanskje. I hellan på onklan. Når fugl datt i en skur haggel og kruttrøyk og unævnelige ord når det ikkje datt nokka anna enn bærre fjær.

De hadde sykla innover kvelden før. To skifta med kverandre attpå bærarn. Heilballong ønka sæ langflat bortetter den hollate grusen. Hadde de ikkje hørt om æventyrlige fangsta i akkurat dettan vatnet. Og vesst fikk de fesk. Så steig varmegradan og ørreten om kapp under blå augusthimmel. Med et hånlig blekk på makken som sprella framfør auan. Meska sæ grådig på forføranes delikatessa som uvitanes om skjebne trippa på ei syltynn hinne mellom liv og død i soloppgangen. Morrabettet va over. Sulten gnog infernalskt over heile kroppen. Han hadde bestemt sæ før å gå heim over Husbykollen i d fine været. Ikkje vent på de andre. Sjå etter rype og tyttebær. Her va det ikkje nokka meir å gjør. Erfaringa snakka før sæ.

Kollen flata ut med stiganes sol og lindranes vinddrag i ryggen. Under låg Nerveien kor de hadde sykla kvelden i førveien. Han tørka svette og trøtte aua på ei ennå kjølig steinhelle attmed stien. Skimta han det brune lokalet på Lekang i nærheita av kjerka? Kor de kom t å dra på fest med sparkstøtting om vinteren, han og søstra. Ho skulle møt han Halvor. Rå t å danse.

Før et par!

Klart det gikk fort innover. På kver sin meie og kvert sett håndtak i småsko og nylonstrømpa uten å legg merke t en einaste kuldegrad i rein førventning:

klart d va iskaldt

heimover

i halvtretida om natta…

kor de i ei anna årstid

plukka måsegg i sol og

blekkstilla fjord

latteren og dansen og

førelskelsan og

blanke flaske attom

utedassen låg ennå

usynlig fremfør

auan hannes…

Då han i berusa overmot og fullskap sto på trappa og invitert fem, seks nessinga opp på juling. Bærre de kom en og en, hehe… Si fra til meg om du trenger hjelp, en søring av en marinegast på to meter sto inn i gangen som ryggdekning. Og den gången han sykla heim med ei serveringsdame fra Nesset på bærarn. Fem, seks kilometer heilt umerkelig i rus av førventning og smugla ho inn uten en lyd…

Men d låg ennu nån lykkelige år frem i tida. Nu kraup en lydløs flekk, en prikk, et null i tilværelsen langsomt over fjorden mot Lofotveggen med en gyllen plog etter sæ. Fjellmassivet førtapt sæ vestover i dis og storhav. Om kvelden løfta sæ den ytterste veggen opp i tomme luften. Svevde i hildringa like trollsk kver gång. Heilt t Amerika. Kossen gikk d an. Åsså Hauklæppan kor to gutonga i fjor hadde rodd t med livet som innsats. Ei sprukken kyle halv av vatn ene veien, og full av førbudte ægg den andre. Førtvilte føreldre nede i støa under heimkomsten med lettelse og tåra over kinn og harde næva blei lettar å førstå seinar i livet.

Vennlig såg den trauste Husbykollen ut på avstand fra enkelte kanta, han krumma ryggen så innbydanes. T å bær menneska på, va d lett å tru. Men på nordsida mått du bærre pass dæ. Der blei han stugg i auan over Roligholla. Svart gap og bratt skråning østover kor han kom te å gå feil under en jakttur fem, seks år seinar. Hadde han vesst før ei livsfare han kom i der, ville han aldri tatt turen.

Han svengt med feskhonka vestover på stien. Kvite spor etter jagerfly som lekte høgt over Strøna. Stoppa opp og ønska sæ intenst… Født med flydilla. Va ikkje sekker på om han følt sæ mest liten eller konge på haugen i den veldige naturen omkreng sæ og livstegna langt der ned og høgt over sæ.

Men såg det ikkje ut t å bli gruvelig mykje tyttebær i år! Han vå nu kommen oppfør Sporvika omtrent. Der kor ei haggelskur hadde bomma på en livredd stegge over haue på bestemora. Ho Aagot plukka tyttebær på en av yndlingplassan sine. D va nesten bærre ho og rypjegera som orka turen turen dit opp. Ja, osså søringa som ville la sæ beundre av midnattsola og fotografiapparatan sine. Fjær dalt ned over den førskremte bærsankarn; ho trøkte i tyttebærløngen og gaula før livet.. Kem i heiteste…!!!, og kem andre enn han Åge dukka opp. Yngsteguten med børse og jaktinstinkt på tå hev: Ka i det ailler huleste og svarteste og i… e d du mamma!! D bar i prat på alvor og fliring. En skvett lunken kaffe på termos og brødskiver fra tidlig om morran:

-Har du fått nokka rype?

-Ikkje fjæra…

-Enn du då ?

-Ti. elleve liter

-Hmm, rørt tytteær, d beste han vesst om..

Her i vestkanten brukt de å kvil sæ før Husbykollen bar dem ned fra jakta i det siste skytelyset. Bratte lia og uran og kanten ned mot granfeltet oppfør Husby. Fjord og fjell svøpt i gråblå fløyel. Eim av krutt:

 

-Ho for utfør kanten på Steilo.

-Vengskaut ei på Hærhalsen; kraup under en stein før mæ.

-Bomma med begge løpan; blei ståenes uten skut i børsa; tyve, tredve tok av omkreng føten

-Heheh…

-Skaut en harre i formidda. Traff han i magen. Skreik som en unge. Aldri meir.

-Nei, åsså alt før tung å bær på

-Harre skyt æ bærre om ettermiddagen

-Fått tre og du.

-Fire….

-Fårekål t meddags

-Best å kom sæ heim

-Sett heilt sekkert orre lenger nere, trur du ikkje.

-Har du meir kaffe igjen?

-Berre grut.

Vrengte termosa. Fortelling og latter dreiv i brokker med store armbevegelsa gjennom skya av rødglødanes rullings over løng og mose og steingjerde fra evig tid sida. Sidmaga grå ryggsekka lente sæ oppetter. Børser smekka igjen med løp som peika unna. Dumpe lyda fra gummistøvla førtapte sæ nedover den gamle stien. Levanes kunst i rommet. Svette alpeluer over tause blikk mot uendeligheita. En generasjon han kom t å savn meir enn han vesst om då. Ekko inne i haue før all tid.

-Sku du ha sett nokka sånt…

Gulstadåsan såg vennlig opp mot han under grønne bryn. Lenger oppe glemta d i auan t Urvatnan. Stian med seige røtter på tvers tråkka på og snubla i som dørstokka. En heim i lys og mørke og regn og trøspissa som satte sæ fast og blei løsna førsektig. Ennu vesst han ikkje om bønder som sku legg marka øde med grantre fra departemanget. Om fremskrette som laga bilvei t Båtvatnet. Satte frem bord og søppelkasse, og lente menneske tebake på maskinlaga setteplassa med impregnert ryggstø. Ei tue med krøkkebær va ikkje lenger godt nok.

D kunne bli flekka i rumpa på d moderne, skjønna dokker vel…

Han løfta på feskhonka. Ørreten var snart i tørrfeskens rike. Tenkt ikke nokka særlig over d då. Mange år seinar skulle han komme t å syns synd på fesken. En solblank morra då han stakk kniven i den kvite buken på en gråtorsk…kjente kor livet røkte t i næven…blei skjelven og måtte nesten gå heim…

Han hufsa på sekken. Den va øm over de unge skuldran. Nesten tyngre å gå nerover. Mølldammen blei større. Et støkke kultur i naturen og bestemt en natur i kulturen va dammen. Hørt han ikkje lyden fra fossen heilt opp hit? Gytemoden skjyørret som sto i strømmen fremfør luka. Nesten femti år seinar kom han t å gå attmed en liten bekk og en haug med mosegrodd stein. En gong en dam full av spenning og bambussus. Og arbeidskraft som dreiv et heilt spinneri med maskina og menneska som kom og gikk og levde av d kver dag. Et loft fult av lørve og ei bestemor og ei brødskive når sulten overfalt han. T han sprengt demninga!

Femti år seinar berre piggtråd og kratt, der ørreten steig etter ei Zulu Silver og hosta karva blad nerri vaket. Nu velta d sæ krættur i avføring og gjørme over stein og standplassa.

Æ sku ha vorre diktator, sa han Åge kver gång bønder sparka bein på veidemenn og urmenneska.

-Kor i all verden, har du gått over Husbykollen, tante Magnhild slo sammen hender så melstøvet sto etter. Et jern som grynna i sny et par hundre meter for å skjøll klean ho hadde kokt og vaska i et høl i isen over elva. Hør dokker! som legg igjen eksos innover mot Båtvatnet: Kor mange gånga i vekka trur dokker at ho måtte ta den turen? I hard vinter med hus og heim og kall og fem unga? Nedfør huset la han sæ ned på magen og kikka under brua. Sto d ikkje en skjyørret under steinen der, ka? Han skygga før auan, å nei, dennan gången va d bærre svartgrønt gress som svaia i strømmen.

På Røa sto han Olferd på utsida av bislaget og pussa på pølsvogna:

pølsvogna og

han Olferd

to levanes

klenodia på

sydsida av Øya og

i Verden

men kem vesst d då?

pølsevogna, et

remedium på hjul i

skinnanes

aluminium

kor mange hadde

ikkje de to

gleda på

kaia og

utfør lokalet…

-Ska du ha nokka mat, Bjørn, han myste nærsynt over brillglassan. Kom gutongen innom va han sulten, d vesst han vel.

-Neeei, æ trur æ må fort mæ heim.

-Hmja, fin ørret førresten. Bestefaren hadde kommen heim fra Mølldammen med bøttevis av ørret den gången ingen va under halvkiloen. Saes d nu. Eller va d minst kiloen? Skolebakken. Va ferdig med folkeskolen om våren og skulle begynne på middelskolen i september. Savna allerede han Ellingsen. Og litt ho fru Pettersen som spelte piano og bygd opp moralen med salmesang på morrakvesten før de begynt å pugge svake verb.

Pølsvogna blenka i sola då han såg sæ tebake.

Kom hit opp, Bjørn, ho fru Svendsen såg strengt og mildt på han, før ho smekka skriveboka i haue på han under katetret. Men kem farsken hadde tid t skjønnskrift, når isen gikk av bekkan og ørreten tørsta etter rødmakk!

Nedover skolbakken va det umulig å tænk sæ at nån tiår seinar vokste d silofor der. Kor han hadde slått ball over taket på utedassan og de førvokste bygninga hadde gjett så mange gode lyda fra sæ. Såg fremfør sæ han Bubbe som marsjerte klassen sin runde på runde omkreng skolen. Før han satte sæ på motorsykkelen kor han Lillegutt pessa hanskan med de stive, høge mansjettan dørganes full og hengte de på styret en mørk haustkveld.

Sakna farta då han nærma sæ Øverveien. Såg ho fru Svendsen han tru. Ho brukt ågjør d om ho va heime og mangla meddagsmat. Han hadde skjølla fesken omhyggelig fleire gånga i Dammen. Såg nesten levanes ut om du ikkje tok på han. Og snart kom han Svendsen heim fra Spinneriet kor han va kontorsjef. Onde tunga ville ha d t at d va fleire Coctails med lettkledde i skuffan hans enn regnskapsbøker.

Cocktail? åh du store uskyld! i kioskhyllan nu før tida!!

-Har du nokka fesk å sælg mæ, Bjørn, lærerinnestemmen bar godt over enga mellom dem. Han svingte på honka, og blei lykkelig førti øre rikar t senne og makkångla.

Æ såg ikkje at du kom opp bakken, mora hang opp klea attmed uthuset.

-Neeei, æ gikk over Husbykollen.

Hørt ho ikkje?

-Nei, æ ha gått over Husbykollen, hakket meir karslig i målet. Ho snudde sæ brått mot han med oppsperra aua.

-Ka e d du sei før nokka. Over Husbykollen! Men du kunne ju ha falt utfør nån plassa. Brekt føten og slått dæ førderva og ingen hadde vesst kor du va henne.

-Jau, d kunne æ ju, mamma. Men førresten så veit du vel at d e heilt umulig å drukne oppå der så…. Ho sto der et øyeblekk med en hosse i eina handa og klesklipe i andre.

Så bar d i fliringa med begge to.

 

’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’

’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’’

 

 

Kanskje man med tiden venner seg til tiden…

This entry was posted in Fortellinger fra Nordland, Fortellinger fra Nordland. Bookmark the permalink.

Comments are closed.